Πότε κάποιος είναι έτοιμος για να ξεκινήσει ψυχοθεραπεία;

Πολύ συχνά, πριν ακόμη ξεκινήσει μια θεραπευτική διαδικασία, ακούγεται η ίδια φράση: «Δεν είμαι ακόμα έτοιμος».

Δεν λέγεται πάντα με τον ίδιο τρόπο. Άλλοτε ακούγεται σαν σκέψη, άλλοτε σαν δικαιολογία, άλλοτε σαν φόβος. Κι όμως, πίσω από αυτή τη φράση υπάρχει σχεδόν πάντα το ίδιο ερώτημα: πότε θεωρείται κανείς έτοιμος; 

Η εμπειρία από το θεραπευτικό δωμάτιο δείχνει κάτι πολύ απλό και ταυτόχρονα πολύ δύσκολο να αποδεχτούμε: πολλοί άνθρωποι που ξεκινούν θεραπεία δεν νιώθουν έτοιμοι. Δεν έχουν ξεκάθαρο αίτημα, δεν ξέρουν τι ακριβώς τους συμβαίνει, δεν μπορούν πάντα να βάλουν σε λέξεις αυτό που τους βαραίνει. Κάποιοι αισθάνονται άβολα ακόμη και με την ίδια την απόφαση να βρίσκονται εκεί. Κι όμως, βρίσκονται. Όχι επειδή είναι έτοιμοι, αλλά επειδή κάτι μέσα τους δεν θέλει άλλο να σωπαίνει.

Η θεραπεία δεν ξεκινά από τη βεβαιότητα

Υπάρχει μια διαδεδομένη αντίληψη ότι η θεραπεία προϋποθέτει ετοιμότητα, επίγνωση, ξεκάθαρο στόχο. Στην πράξη, όμως, συχνά ξεκινά ακριβώς από το αντίθετο: από τη σύγχυση, την αμφιβολία, το «δεν ξέρω τι μου συμβαίνει». Αυτά δεν αποτελούν εμπόδια στη θεραπεία· αποτελούν το ίδιο το υλικό της.

Ο Irvin Yalom έχει γράψει ότι η θεραπεία δεν αφορά την παροχή έτοιμων απαντήσεων, αλλά τη συνάντηση δύο ανθρώπων μέσα στην αβεβαιότητα. Η αλλαγή δεν προκύπτει επειδή κάποιος έχει ήδη καταλάβει τα πάντα, αλλά επειδή μπορεί να σταθεί —έστω και διστακτικά— μέσα σε όσα δεν καταλαβαίνει ακόμη.

«Δεν ξέρω τι να πω»

Μια από τις πιο συχνές φράσεις στις πρώτες συνεδρίες είναι: «Δεν ξέρω από πού να ξεκινήσω». Κι αυτό είναι απολύτως εντάξει. Η θεραπεία δεν απαιτεί σωστές λέξεις. Δεν απαιτεί συνοχή. Δεν απαιτεί πίστη στη διαδικασία. Απαιτεί μόνο τη δυνατότητα να ειπωθεί —έστω και αδέξια— ότι κάτι δυσκολεύει. 

Ο Donald Winnicott μίλησε για τη σημασία ενός «αρκετά ασφαλούς χώρου», μέσα στον οποίο ο άνθρωπος μπορεί να υπάρξει χωρίς να χρειάζεται να είναι έτοιμος, λειτουργικός ή συγκροτημένος. Ένας χώρος όπου επιτρέπεται το μπερδεμένο, το ανολοκλήρωτο, το εύθραυστο.

Δεν χρειάζεται να ξέρεις πού θα πας

Η θεραπεία δεν είναι απόφαση με πλήρη χάρτη. Είναι περισσότερο ένα πρώτο βήμα χωρίς σαφή κατεύθυνση. Αν περίμενε κανείς να είναι έτοιμος, να μην φοβάται, να έχει ξεκάθαρο στόχο, πολλές θεραπευτικές συναντήσεις δεν θα είχαν ποτέ συμβεί. Συχνά, το μόνο που υπάρχει στην αρχή είναι μια αίσθηση βάρους. Ένα «κάτι δεν πάει καλά». Και αυτό αρκεί. Όπως έλεγε ο Carl Rogers, η αλλαγή συμβαίνει όταν ο άνθρωπος νιώσει ότι γίνεται αποδεκτός όπως είναι — όχι όπως θα έπρεπε να είναι. Όχι έτοιμος. Όχι σίγουρος. Αλλά παρών.

Από εκεί, αρκεί

Δεν χρειάζεται να ξέρεις τι θα πεις. Δεν χρειάζεται να ξέρεις τι θέλεις να αλλάξει. Δεν χρειάζεται καν να είσαι βέβαιος ότι η θεραπεία είναι «για σένα». Αρκεί να μπορείς να πεις, με όποιον τρόπο μπορείς: «Κάτι με βαραίνει και δεν θέλω να το κρατάω μόνος/η μου». Από εκεί, αρκεί.

Μαρία Ραφαηλία Σάγγου | Ψυχολόγος BSc, Παιδοψυχολόγος MSc, Eκπ. Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια